امام شناسی در پرتو زیارت جامعه کبیره - بخش چهارم

زیارت؛ انس گرفتن قلب با امام

یکی از اسرار زیارت ائمه اطهار(علیهم السلام ) استمرار علقه و ارتباط قلوب شیعیان با اهل‌بیت(علیهم السلام ) است...

 

 

شرح فرازهایی از زیارت جامعه کبیره

حجت الاسلام والمسلمین محمد خادمی

 

فراز چهارم: و زائر لکم

امام هادی(ع) در این فراز از زیارت جامعه پرده از امری بسیار مهم بر می‌دارند و آن مقوله زیارت و ارتباط با ذوات مقدسه اهل‌بیت عصمت و طهارت(علیهم السلام ) می‌باشد. زائر از ماده (زور) به معنای میل به چیزی و عدول از چیز دیگر و قصد، توجه و انس گرفتن با شخص مزور آمده است، ابن فارس می‌گوید: زائر را از آن جهت زائر می‌گویند که به زیارت مزور می‌آید و از غیر او عدول می‌کند.(لسان العرب/ج4/ص334؛ مجمع البحرین/ج3/ص319؛ معجم مقاییس اللغة/ج3/ص36)

اساس خلقت انسان‌ها و اجنه طبق آیۀ شریفه {وَمَا خَلَقْتُ الْجِنّ وَالْإِنسَ إِلّا لِيَعْبُدُونِ}(ذاریات/56) عبادت و شناخت خدای تبارک و تعالی است که این امر بسیار مهم محقق نمی‌شود مگر با معرفت و شناخت حجت و امام برحقّی که از جانب او منصوص و منصوب شده است.(کافی/ج1/ص145)

یکی از راه‌های ازدیاد معرفت امام، ایجاد علقه و ارتباط و انس گرفتن با ائمه اطهار(علیهم السلام ) است و هرچه این وابستگی و پیوستگی بیشتر شود محبت نیز بیشتر می‌شود به گونه‌ای که انسان می‌تواند در تمامی مراحل زندگی به یاد محبوبش باشد که این اوج مرحلۀ بندگی است. زیارت اهل‌بیت(علیهم السلام ) امری است که مستجمع اساس دین یعنی تولی و تبری می‌باشد چنانچه این امر از معنای لغوی زیارت نیز استفاده می‌شود. یکی از اسرار زیارت ائمه اطهار(علیهم السلام ) استمرار علقه و ارتباط قلوب شیعیان با اهل‌بیت(علیهم السلام ) است؛ امام باقر(ع)  به ابوالحجاج فرمودند: خدای تبارک و تعالی محمد و آل محمّد(ص ) را از طینت علیین خلق نمود و قلوب آنها را از طینتی از اعلی علیین آفرید و شیعیان را از طینتی پایین‌تر از علیین و قلوب شیعیان را از طینت علیین آفرید، لذا قلوب شیعیان از ابدان ائمه اطهار(علیهم السلام ) خلق شده است.(بصائر الدرجات/ص14؛ کافی/ج1/ص390)

بنابراین طبق این روایت که روایات دیگری نیز بر این مضمون دلالت می‌کند می‌توان نتیجه گرفت که بین روح و قلب شیعه و ائمۀ اطهار(علیهم السلام ) یک نحوه علقه و ارتباطی است که این ارتباط از ناحیۀ اهل‌بیت(علیهم السلام ) وجود دارد، زیرا آنها دائماً برای شیعیانشان دعا می‌کنند و اعمال آنها را می‌بینند.(احتجاج/ج2/ص495) ما نیز باید این ارتباط را حفظ کنیم و بلکه آن را به اوج برسانیم و این امر در زیارت ایشان محقق می‌شود.

یکی دیگر از نکاتی که در عبارت «و زائر لکم» وجود دارد این است که انسان اگرچه به حسب ظاهر قبر مطهر ائمۀ اطهار(علیهم السلام ) را زیارت می‌کند ولی در حقیقت به زیارت خود ائمۀ اطهار(علیهم السلام ) مشرف شده است زیرا طبق روایات ،امام(ع)  زنده و مرده ندارد.(اوائل المقالات/شیخ مفید/ص72) و یا در اذن دخول برخی از زیارت‌های معصومین(علیهم السلام ) می‌خوانیم که «أشهد انّك تسمعُ كلامي وتشهد مقامي»(اقبال سید/ص610) گواهی می‌دهم که شما سخن مرا می‌شنوی و مرا می‌بینی. لذا انسان هنگام تشرف به مشاهد مشرفه می‌بایست مانند عبدی ذلیل در برابر مولایش، باخضوع کامل در تمام اعضاء و خشوع در قلب اظهار ارادت بنماید. گرچه این ارتباط از راه دور هم ممکن است و بُعد منزل نبود در سفر روحانی ولی رفتن به حرم ائمه اطهار(علیهم السلام ) طبق روایات موضوعیت دارد زیرا در حرم ائمۀ اطهار(علیهم السلام ) دائماً ملائکه از آسمان در حال رفت و آمد هستند. امام صادق(ع)  فرمودند: موضع قبر مطهر حضرت سیدالشهدا(ع)  باغی است از باغ‌های بهشتی که ملائکۀ آسمان و زمین همواره درخواست زیارت آن امام را از خدا دارند لذا گروهی پایین می‌آیند و گروهی بالا می‌روند.(کافی/ج4/ص588؛ تهذیب/ج6/ص72)

در میان زیارت‌های ائمۀ معصوم(علیهم السلام ) به زیارت امام حسین(ع)  عنایت ویژه‌ای شده و ثواب‌های بسیاری را بر آن مترتب نموده‌اند. خصوصاً اینکه در مناسبت‌های مختلف، اعیاد و وفیات به زیارت امام حسین(ع)  سفارش شده است، چرا که زیارت امام حسین(ع)  مانند زیارت خدا در عرش است.