امام شناسی در پرتو زیارت جامعه کبیره - بخش دهم

رهبران امت

در این فراز از زیارت جامعه کبیره، امام هادی(ع) نکته‌ای را متذکر می‌شوند که حتی برای بسیاری از شیعیان مغفول مانده و آن عبارت است از پیشوایی و رهبری اهل‌بیت(علیهم السلام) نسبت به امت اسلام و تمامی امت‌های گذشته، لذا فرموده‌اند ائمه اطهار(علیهم السلام) امام و رهبر بر تمام امت‌ها می‌باشند...

 

 

شرح فرازهایی از زیارت جامعه کبیره

حجت الاسلام والمسلمین محمد خادمی

 

فراز دهم: قادة الامم

قادة جمع قائد از ماده (ق و د) به معنای پیشوا و رهبری است که مقدّم است و دیگران دنباله‌رو او هستند. (العین/ج5/ص196)

قیاد در لغت به آن طنابی می‌گویند که چهارپایان را با آن می‌کشند. (همان)

الأمم جمع امت و به معنای گروه و جمعیتی است که مقصد و مسیر واحدی دارند و امامی دارند که برای رسیدن به مقصدشان به دنبال او حرکت می‌کنند. (حبل متین آیت الله ضیاءآبادی/ص57)

در این فراز از زیارت جامعه کبیره، امام هادی(ع) نکته‌ای را متذکر می‌شوند که حتی برای بسیاری از شیعیان مغفول مانده و آن عبارت است از پیشوایی و رهبری اهل‌بیت(علیهم السلام) نسبت به امت اسلام و تمامی امت‌های گذشته، لذا فرموده‌اند ائمه اطهار(علیهم السلام) امام و رهبر بر تمام امت‌ها می‌باشند.

مفهوم گسترده امت

امت تنها انسان‌ها نیستند بلکه تمام موجودات عالم اعم از انس و جن و حیوانات نیز امت می‌باشند ﴿وَمَا مِن دَابّةٍ فِي الْأَرْضِ وَلاَ طَائِرٌ يَطِيرُ بِجَنَاحَيْهِ إِلّا أُمَمٌ أَمْثَالُكُمْ﴾. (انعام/38)

لذا حیوانات و تمام جنبندگان نیز از این‌رو که به دنبال مقصد واحدی ـکه همان عبادت و یاد خداوند (اسراء/44) است ـ هستند جزء امّت می‌باشند و آن نیرویی که آنها را در این مسیر حرکت می‌دهد، همان مقام ولایت است که تکویناً زمام هدایت هر موجودی را به دست گرفته است؛ حتی به برکت ائمه(علیهم السلام) است که تمام عالم رزق و روزی می‌خورند. (زاد المعاد/علامه مجلسی/ص423)

پیشوایی ائمه(علیهم السلام) در تمام امور

یکی از اموری که ائمه اطهار(علیهم السلام) زمام رهبری آن را نسبت به تمام انبیاء و امت‌های گذشته به عهده دارند عبارت است از اهتداء، معرفت و عبادت خداوند متعال که حتی در عالم ملائکه نیز آنها نقش یاد دادن توحید و نحوه عبادت کردن خداوند را به ملائکه آموخته‌اند. (عيون اخبار الرضا/ج1/ص263)

 امام صادق(ع) می‌فرماید: «بعبادتنا عُبد الله ولو لا نحن ما عُبد الله». (کافی/ج1/ص144)

همچنین انبیاء در تمامی مشکلات و رفع حوائج خود و امّتشان به ائمه اطهار(علیهم السلام) اقتدا و به انوار شریفه آنها متوسل می‌شدند. مرحوم علامه مجلسی نیز در تفسیر این فقره می‌نویسد: «بالتوسل الى انوارهم المقدسه اهتدى الانبياء وأممهم». (ملاذ الاخیار/ج9/ص249)

لذا اگر به ائمه اطهار(علیهم السلام) متوسل نمی‌شدند دچار مشکل می‌شدند. امام صادق(ع): علّت اینکه حضرت ابراهیم(ع) هنگام قرار گرفتن در منجنیق آرام بود ولی حضرت موسی(ع) هنگام مواجه با ساحران در مقابل فرعون دچار ترس شد را این‌گونه تبیین نمودند که حضرت ابراهیم(ع) بر خلاف حضرت موسی(ع) به انوار مقدس ما اهل‌بیت(علیهم السلام) توسل جست. (امالی صدوق/ص655)

طبق روایات شریفه اصل تحقق نبوت انبیا متوقف بر قبول ولایت امیرالمؤمنین(ع) بوده است. (کافی/ج1/ص437) تا جایی که انبیا موظف بودند پس از قبول ولایت ائمه، آن را برای مردم هم تبلیغ کنند و از آنان نسبت به ولایت پیامبر اکرم و امیرالمؤمنین(علیهم السلام) و فضائل ایشان اقرار بگیرند. پیامبر اکرم(ص) به امیرالمؤمنین(ع) فرمودند: خدا هیچ پیامبری را به نبوت مبعوث نکرد مگر اینکه او را به ولایت تو دعوت نمود. (بصائر الدرجات/ج1/ص72) در ذیل آیه شریفه ﴿يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ﴾ روایاتی وارد شده مبنی بر اینکه حضرت موسی و هارون را فرستادیم تا نبوت پیامبر اکرم و ولایت امیرالمؤمنین(علیهم السلام) را در میان امت تبلیغ نمایند، لذا در اثر قبول نبوت و ولایت اهل‌بیت(علیهم السلام) بود که خدا نعمت و «منّ و سلوی» را بر آنها نازل نمود. (البرهان/ج1/ص210)

همچنین هنگامی که حضرت موسی(ع) به همراه بنی اسرائیل قصد ورود به بیت المقدس را داشتند، حضرت موسی(ع) تمثال مبارک پیامبر اکرم و امیرالمؤمنین(علیهم السلام) را بالای دروازه شهر نصب نمود و امر نمود برای تعظیم و تجدید بیعت با نبوت و ولایت ابتدای ورود، همگی سجده کنید. (نور المبین سید نعمت الله جزایری/ص263؛ بحارالانوار/ج13/ص183)

لذا در این مسیر تبلیغ ولایت اهل‌بیت(علیهم السلام) به عنوان امام بر تمام امت‌ها، اگر فردی لحظه‌ای درنگ می‌کرد و نسبت به ولایت ایشان کوتاهی می‌کرد دچار عذاب و گرفتاری می‌شد چنانچه در روایات ذیل آیه 46 سوره نحل بیان شده است. (البرهان/ج3/ص419؛ بحارالأنوار/ج13/ص240)

بنابراین ائمه اطهار(علیهم السلام) از حیث رهبری و پیشوایی نسبت به امت‌های گذشته نیز امامت داشته و امور را تدبیر می‌نمودند و در این مسیر هر فردی نسبت به ائمه اطهار(علیهم السلام) خضوعش بیشتر باشد مقام او بالاتر است. امام صادق(ع) فرمودند: علّت اینکه روح در حضرت آدم(ع) دمیده شد و حضرت موسی(ع) به مقام کلیم الهی رسید و حضرت عیسی(ع) آیه و نشانه خدا شد خضوع آنها نسبت به امیرالمؤمنین(ع) بود. (اختصاص شیخ مفید/ص250)

همچنین یکی دیگر از مقامات رهبری ائمه اطهار(علیهم السلام) در آخرت است که به عنوان شفاعت کبری از آن یاد شده است که در آنجا تمام انسان‌ها چشمشان به امیرالمؤمنین(ع) است که صاحب حوض کوثر و قسیم الجنة والنار می‌باشد، ان شاءالله که این نعمت نیز شامل حال ما بشود.

 

شرح فرازهایی از زیارت جامعه کبیره

حجت الاسلام والمسلمین محمد خادمی