قدم صدق: روز نهم

شهریور, ۱۳۹۸ بدون نظر کوتاه و خواندنی

اقامه عزا و ماتم، سنّتی قرآنی و نبوی (بخش دوم)

امام صادق علیه‌السلام: «إِنَّ الْبُكَاءَ وَ الْجَزَعَ مَكْرُوهٌ لِلْعَبْدِ فِي كُلِّ مَا جَزِعَ -مَا خَلَا الْبُكَاءَ وَ الْجَزَعَ عَلَى الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ علیهماالسلام فَإِنَّهُ فِيهِ مَأْجُورٌ»؛ گریستن و بی‌تابی کردن در تمام ناملایمات و مصائب ناپسند است مگر در مصیبت حسین بن علی علیهماالسلام که آدمی در این گریه و جزع پاداش نیز خواهد داشت. (کامل الزیارات، ص۱۰۰)

اما اینکه اقامه عزا و ماتم سنت قرآنی است، در قرآن کریم آیات متعددی بر مطلوبیّت اقامه این سنّت، خواه نسبت به اهل بیت علیهم‌السلام و خواه نسبت به هر مظلوم دیگری، دلالت دارد.
به عنوان مثال به این موارد می‌توان اشاره کرد:
الف) آیاتی که بر لزوم مودّت و محبّت نسبت به اهل‌بیت علیهم‌السلام دلالت دارند. در آیه ۲۳ سوره شوری چنین می‌خوانیم:
«ذلِكَ الَّذِي يُبَشِّرُ اللَّهُ عِبَادَهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ قُلْ لاَ أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى وَ مَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْناً إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ شَكُورٌ.»
با توجه به این آیه مودت و محبت نسبت به اهل‌بیت علیهم‌السلام از اعظم فرائض الهی بوده و البته واضح است که لازمه عرفی محبت و مودت به ایشان، حزن و ماتم در حزن و ماتم آنها و داشتن فرح در فرح آنها می‌باشد.

چنانچه درآیه ۱۲۰ آل عمران می‌خوانیم: «إِنْ تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَ إِنْ تُصِبْكُمْ سَيِّئَةٌ يَفْرَحُوا بِهَا وَ إِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا لاَ يَضُرُّكُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئاً إِنَّ اللَّهَ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ.»
طبق مفهوم این آیه، مقتضای دشمنی با پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله، داشتن حزن در فرح پیامبر و فرح در حزن ایشان می‌باشد.

ب) همچنین آیات متعددی بر مطلوبیت رثاء و ندبه در طول تاریخ نسبت به مظلومین، دلالت دارد؛ مانند آنچه که در مورد قصه حضرت یوسف علی نبیّنا و آله و علیه‌السلام و گریه و ندبه حضرت یعقوب علیه‌السلام بر فراق از دوری فرزند خویش و ظلمی که در حق او روا داشته شد، در قرآن نقل شده است.
در آیه ۸۴ سوره یوسف چنین می‌خوانیم: «وَ تَوَلَّى عَنْهُمْ وَ قَالَ يَا أَسَفَا عَلَى يُوسُفَ وَ ابْيَضَّتْ عَيْنَاهُ مِنَ الْحُزْنِ فَهُوَ كَظِيمٌ.»

همچنین در قرآن آیات متعددی است که مفاد آن، به نحوی ندبه و رثاء بر قتل انبیاء می‌باشد مانند:
«قُلْ فَلِمَ تَقْتُلُونَ أَنْبِيَاءَ اللَّهِ مِنْ قَبْلُ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِين.»(بقره، آیه۹۱)

اما این که اقامه عزا و ماتم، سنت نبوی است، ادله متعددی در این زمینه از عامه و شیعه نقل شده است:
الف) گریه و اقامه ماتم پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله در شهادت عمویش حمزه.
ب) گریه و اقامه ماتم پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله در شهادت جعفر بن ابی طالب.
ج) گریه پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله در فوت فرزندش ابراهیم.
د) گریه پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‏ بر عثمان بن مظعون.

برای نمونه می توان به این منابع مراجعه کرد:
سيرة الحلبيه، حلبي، ج۱، ص۲۶۰؛ وسايل الشيعه، حّر عاملي، ج۲، ص۹۲۴؛ مغازي، و اقداي، ج۱، ص۳۱۵.
طبقات، ابن سعد، ج۸، ص۲۸۲؛ سيره ابن هشام، ج۴، ص۲۲.
صحيح بخاري، ج۱؛ كتاب الجنائز، باب۵۲۵، ص۱۵۸؛ فتح الباري، ج۳، ص۱۳۵.

برای نمونه توجه خوانندگان عزیز را به یکی از نقل‌های سیره حلبی جلب می‌کنم:
حلبی در سيره خود می‌نويسد:
«لما رأى النبى حمزه قتيلا، بكى فلما راى ما مثّل به شهق»؛ پيامبر چون پيكر خونين حمزه را يافت گريست و چون از مثله كردن او آگاهى يافت با صداى بلند گريه سر داد. لسيره الحلبيه، ج۲، ص۲۴۷)
اين گريه و ناله از سوی آن حضرت برای عزای عمويش حمزه آنقدر شديد بوده است كه ابن مسعود می‌گويد: «ما رأينا رسول اللّه‏ صلّي‌الله‌عليه‌وآله‌وسلّم باكياً أشدّ من بكائه علي حمزه، وضعه في القبله، ثمّ وقف علي جنازته، وانتحب حتّي بلغ به الغشي، يقول: يا عمّ رسول اللّه! يا حمزه! يا أسد اللّه! وأسد رسوله! يا حمزه! يا فاعل الخيرات! يا حمزه! يا كاشف الكربات! يا حمزه! يا ذابّ عن وجه رسول اللّه!»؛
نديديم پيامبر بر كسی گريه كند، آن‌گونه كه با شدّت در شهادت عمويش حمزه اشک مي‏‌ريخت؛ بدن حمزه را به طرف قبله قرار داد، سپس كنار آن قرار گرفته و با صدای بلند گريه كرد تا حال غش به آن حضرت دست داد و خطاب به جسد عمويش می‌‏فرمود: ای عموی پيامبر خدا، ای حمزه، ای شير خدا و شير پيامبر خدا، ای حمزه، ای كسی كه كارهای نيكو انجام می‌دادی، ای حمزه، ای كسی كه سختی‌ها و مشكلات را برطرف می‌كردی، ای حمزه، ای كسی كه سختی‌ها را از رسول خدا دور می‌‏كردی!

برچسب ها

دیدگاه خود را ثبت کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *